Regelmatige mondzorg is niet alleen belangrijk voor een gezond gebit. Het verlaagt ook het risico op longontstekingen en hart- en vaatziekten. Om de bevolking te stimu-leren om regelmatig naar de tandarts te gaan, is eind 2016 het ‘mondzorgtraject’ van start gegaan. In dit kader betaalt de Belgische ziekteverzekering voor bepaalde presta-ties minder terug aan volwassenen die het jaar voordien niet naar de tandarts zijn ge-weest – zij betalen iets meer remgeld. Voor jongeren onder de 18 jaar wordt er, bij gewone tandzorg, helemaal geen remgeld aangerekend.

Hieronder verzamelen we een aantal kerncijfers uit de IMA Atlas. In de Atlas zelf vindt u meer gedetailleerd informatie terug, die verder kan uitgesplitst worden naar leeftijd, statuut en woonplaats.

Methodologie en terminologie

Voor de indicatoren rond tandartsbezoeken werken we met tijdsperiodes van drie kalenderjaren. Zo definiëren we “regelmatige tandartsbezoeken” als minstens twee tandartscontacten in twee verschillende kalenderjaren op een periode van drie jaar. Deze contacten wor-den geïdentificeerd aan de hand van de facturatie van nomenclatuurcodes van groep ‘N04 – Tandverzorging’ van de nomenclatuur van de geneeskundige verstrekkingen. We kiezen voor deze ruimere periodes omdat dit een correcter beeld geeft van regelmatig tandartsbezoek dan minstens één bezoek per jaar. Door toevallige omstandigheden kan er bij sommige personen net iets meer dan twaalf maanden tussen hun tandartsbezoeken zitten. Deze zouden gemist kunnen worden indien we dit bekijken over een periode van één kalenderjaar.

Een subgroep van de regelmatige tandartscontacten zijn de preventieve mondzorgcon-tacten. Hiervoor gebruiken we een gelijkaardige definitie : minstens twee preventieve contacten in twee verschillende kalenderjaren op een periode van drie jaar. Bij preven-tieve mondzorg vindt een algemene controle plaats en wordt het gebit eventueel pre-ventief gereinigd (bv. verwijderen van tandsteen). Het doel van preventieve mondzorg is om ‘herstellende tandheelkunde’ te voorkomen. Sinds oktober 2022 bevat deze lijst ook preventieve prestaties die verstrekt worden door mondhygiënisten.

Algemene evolutie van de tandartsbezoeken

In de periode 2021-2023 ging 56,7% van de Belgen regelmatig naar de tandarts. Tien jaar eerder was dit nog 49%. Bij preventieve mondzorg zien we een stijging van 25% van de bevolking in 2011-2013 naar 40,1% in 2021-2023, met een opvallende stijging in deze laatste periode. Ongeveer 25% van de bevolking ging helemaal niet naar de tandarts.

De stijging van het aantal personen die regelmatig naar de tandarts gaan, het meest opvallend tussen 2014 en 2017, de periode waarin het mondzorgtraject werd opgestart. In 2020 en 2021 is er wel een daling in vergelijking met de voorgaande periode, evenals een lichte stijging van het aantal mensen die niet naar de tandarts zijn geweest. Tijdens de lockdown in maart en april 2020 waren tandartsbezoeken enkel mogelijk voor dringende ingrepen en na de versoepelingen waren er vaak lange wachttijden. Tijdens de coronacrisis zijn de regels omtrent de terugbetaling om die reden minder streng. Om in de periode 2021-2024 van een maximale terugbetaling te genieten, wordt er rekening gehouden met terugbetaalde tandzorg in de twee voorgaande jaren en dus niet enkel het laatste jaar.

Tandartsbezoeken per leeftijd

Het aantal Belgen dat regelmatig naar de tandarts gaat kent dus een stijging, maar er zijn verschillen tussen de leeftijdscategorieën. Jongeren van 5 tot 17 jaar gaan het vaakst naar de tandarts. De basistandzorg is volledig gratis voor hen. De voorbije tien jaar nam het regelmatige tandartsbezoek toe bij alle leeftijden, maar de meest opvallende stijgingen zien we bij de categorieën 65 tot 74 jaar en 75-plussers. Deze groepen gingen traditioneel minder vaak naar de tandarts en hadden dus nog het meeste groeipotentieel. Veel kinderen van 3 tot 4 jaar gaan nog niet regelmatig naar de tandarts, hoewel dit vanaf 2 jaar wel wordt aanbevolen.

Bij de preventieve mondzorg zien we een gelijkaardige trend, met een stijging in alle leeftijdscategorieën. Ook hier zijn de 5- tot 17-jarigen de beste leerlingen, al zijn de verschillen met de andere leeftijdscategorieën minder uitgesproken.

Tandartsbezoeken naar socio-economische status

De socio-economische status van het gezin is een belangrijke factor bij tandartsbezoe-ken : Belgen met een kwetsbare socio-economische status, in alle leeftijdscategorieën, gaan veel minder naar de tandarts.

De IMA-data bevatten geen directe informatie over het inkomen. We maken een on-derscheid tussen een lagere en hogere socio-economische status aan de hand van het recht op een verhoogde tegemoetkoming. Personen in gezinnen met een laag inkomen of een sociale uitkering, kunnen een verhoogde tegemoetkoming krijgen, om hun toe-gang tot de gezondheidszorg te verbeteren. In 2023 behoort 20,4% van de Belgen tot deze groep. Hierdoor betalen ze minder voor hun gezondheidszorgen. Terwijl bij de personen met een hogere status 60% regelmatig naar de tandarts gaat, is dit bij de lagere slechts 45%. Ook op het vlak van de preventieve mondzorg zijn de verschillen groot : bij het kwetsbare deel van de bevolking ging 27% in de periode 2021-2023 minstens twee keer naar de tandarts voor een preventief onderzoek, bij het andere deel was dit 44%. Iets meer dan een derde (34%) van de personen met verhoogde tegemoetkoming ging helemaal niet naar de tandarts. Bij personen zonder verhoogde tegemoetkoming was dit slechts 22%.

Vergeleken met 2013 is het aantal tandartsbezoeken ongeveer even snel gestegen bij beide groeipen. Het aandeel personen met een lagere socio-economische status dat regelmatig naar de tandarts gaat steeg van 37% naar 45%, tegenover een stijging van 52% naar 60% bij de hogere status. Wat betreft de preventieve mondzorg is er een sterkere groei bij personen zonder verhoogde tegemoetkoming (van 27% naar 44%) dan bij de personen met dit statuut (van 14% naar 27%).

Definities

Regelmatig tandartsbezoek : aantal rechthebbenden die minstens 2 contacten met de tandarts hebben in 2 verschillende jaren binnen een periode van 3 kalenderjaren (jaar x, jaar x-1, jaar x-2).
Regelmatige preventieve mondzorg : aantal rechthebbenden met minstens 2 preventieve contacten met de tandarts in 2 verschillende jaren binnen een periode van 3 kalenderjaren (jaar x, jaar x-1, jaar x-2).
Geen tandartsbezoek : aantal rechthebbenden met geen enkel contact bij de tandarts binnen een periode van 3 kalenderjaren (jaar x, jaar x-1, jaar x-2).
Kwetsbare socio-economische status : personen en gezinsleden ten laste die genieten van de verhoogde tegemoetkoming in de ziekteverzekering.
Hogere socio-economische status : personen en gezinsleden ten laste die niet genieten van de verhoogde tegemoetkoming in de ziekteverzekering